Značaj razvoja psihoonkologije

U Republici Srbiji se godišnje otkrije oko 32 hiljade novih slučajeva malignih bolesti, a godišnje od karcinoma umre oko 20 hiljada ljudi, što čini ukupno oko 70 hiljada onkoloških pacijenata u svakom trenutku. Vlada Republike Srbije donela još 2005.godine Strategiju o palijativnom zbrinjavanju, a zatim i Nacionalni program Srbije protiv raka, gde se navodi da je neophodno angažovanje odgovarajućeg broja psihologa u svim specijalizovanim ustanovama u kojima se dijagnostikuju i leče osobe sa malignim bolestima i to na svima nivoima, od postavljanja dijagnoze do terminalne faze bolesti. Podatak je, međutim, da naša struka do sada nije sistemski odgovorila na ovu potrebu, te da u zdravstvenim ustanovama koje se bave terapijom onkoloških pacijenata, ne postoji organizovana psihoonkološka podrška.

Razvoj psiho-onkologije predstavlja obavezu za psihologe, koji treba da prate život i budu na usluzi pacijentima sa najtežim bolestima i njihovim porodicama. Psihološka podrška onkološkom pacijentu je ona koja obolelom pruža mogućnost da putem razgovora sa psihologom reši pitanja koja su mu ostala nerešena, da se suoči sa svojim strahovima, da dobije objektivnu, racionalnu, ali i empatičnu osobu sa kojom može da razgovara o ozbiljnim životnim pitanjima. Pored ovoga, psihoonkolog ima veliku ulogu i u radu sa porodicama pacijenata. Za početak treba iskoristiti iskustva drugih zemalja u kojima je razvijena psihoonkologija. Potrebno je izraditi nacionalni udžbenik koji bi obradio ne samo tehnike i intervencije, već i ličnost psiho-onkologa, značaj prvog susreta sa pacijentom, adaptaciju pacijenta na nove okolnosti, zatim teme za razgovor, značenje bolesti, etiku psiho-onkologa, odnosno stava po pitanju asistiranog okončanja života ili  određivanja poslovne sposobnosti onkološkog pacijenta u kasnijim fazama bolesti. Razvoj psihoonkologije predstavlja i veliku pomoć za lekare onkologe koji nisu psihološki edukovani, pa ih razgovori sa pacijentima o temama koje nisu u vezi sa lečenjem, dodatno psihički iscrpljuju.

Osobe koje su zbog bolesti onesposobljene da normalno funkcionišu ili su na kraju svog života, nisu i ne smeju biti skrajnuti od pogleda ljudi, stigmatizovani niti izloženi viktimizaciji, ali ni uskraćeni za psihološku podršku. Psiholozi u Srbiji imaju priliku da uhvate korak sa ostalim strukama i da ne dozvole da se predugim čekanjem na konkretno naučno i praktično delanje, nanese velika šteta i nepravda novoobolelima od najtežih bolesti.

Psihološko bavljenje onkološkim pacijentima čak i u razvijenijim zemljama do pre nekoliko godina bilo je prepušteno profesionalcima drugih struka, verskim zajednicama, volonterima i udruženjima porodica. Danas možemo reći da je porasla svest o ovoj temi i da osobe koje su zbog bolesti na kraju svog života ili prolaze kroz težak period lečenja i neizvesnosti, nisu skrajnute od pogleda ljudi, stigmatizovani niti izloženi viktimizaciji. Njihovo je pravo da se prema njima do poslednjeg trenutka lečenja ili časa života ophodi sa uvažavanjem, kao i da im se obezbedi sva potrebna medicinska i psihološka podrška.
Smatramo da psihoonkologija predstavlja samu suštinu i ekstrakt psihologije kao nauke, kao i psihoterapijske prakse, te da psiholozi imaju dobru priliku da uhvate korak sa ostalim strukama kada pričamo o ovoj temi i ne dozvole da se predugim čekanjem na akciju nanese velika šteta i nepravda novim ljudima koji bivaju oboleli od najtežih bolesti. Psihologija ima priliku da se u ovoj delatnosti postavi sa aktivnom ulogom i svoja znanja ponudi u kreiranju sveobuhvatnih priručnika za sadašnje i buduće psihoonkologe.
Kao psiholozi, ne možemo mnogo da učinimo po pitanju genetske predispozicije, suzbijanja infekcija koje vode ka nastanku maligniteta (npr. HPV virus), niti njihovog medicinskog tretmana. Ali, verujemo da možemo dosta doprineti kada je reč o životnoj krizi koja nastaje nakon otkrivanja da je osoba obolela od malignoma. Pored ovoga, možemo dosta uraditi u edukaciji stanovništva kada je reč o povezanosti stresa i fizičkih bolesti, pa tako i maligniteta.
Da bi se ovo moglo i u praksi ostvariti, potrebno je uraditi dosta na unutrašnjoj strukturi. S toga predlažemo:

  • da se u okviru psihologije ustanovi nova naučna oblast koja bi se bavila teorijskom osnovom, istraživanjima i tehnikama u radu sa onkološkim pacijentima
  • da se izradi udžbenik psihoonkologije i na srpskom jeziku
  • da se psihoonkologija uvede kao poseban predmet na master studijama psihologije, s obzirom na to da su psiholozi u najvećoj meri i prirodno oni koji se bave psihoonkologijom
  • da se osnuje Psihoonkološki institut ili zavod na nivou Republike Srbije koji bi koordinisao radom psihologa po bolnicama i palijativnim centrima
  • da od Društva psihologa Srbije krene inicijativa da se u Republici Srbiji osnuje Društvo psihoonkologa

* Korišćenje teksta ili dela teksta dozvoljeno je uz jasno navođenje izvora